Ruch w malarstwie / składniki sztuki

Malarstwo w przeciwieństwie do muzyki czy tańca nie kojarzy nam się z ruchem. Obraz to ruch zatrzymany  w obiektywie, w przypadku fotografii lub na papierze czy płótnie.  Można widzieć analogie fotografii z malarstwem, gdy malarstwo traktujemy jako MIMESIS - czyli naśladowanie natury.

Jednak, gdy tworzenie następuje ad hoc, a linie i kształty, jak u Kandinskiego (w jego twórczości abstrakcyjnej ) kreują i wyznaczają całkiem nowe przestrzenie czy "modele" rzeczywistości trudno tu mówić o zatrzymywaniu. Sztuka, malarstwo nie naśladuje już bowiem rzeczywistości, a ją stwarza. Kreuje formy, kształty, barwy oraz relacje między nimi. Pojawiają się napięcia, rytmy. Pojawia się też RUCH.

 Z tego właśnie powodu przyjmuje się, że za sprawą rozwoju nowej dziedziny sztuki - fotografii, malarze zaczęli coraz śmielej eksperymentować z formą obrazu oraz tematyką, aby w XX wieku m.in. zająć się jego dekonstrukcją form oraz postawić w centrum przekazu pojęcia abstrakcyjne, takie jak emocje, ruch, postęp, tworzenie czy percepcję. 

 Poniżej prezentuje prace mojego autorstwa, które namalowałam w ramach projektu "Składniki sztuki". Ruch jest ich inspiracją i tematem przewodnim.

fragment obrazu z cyklu "Składniki sztuki - ruch I" podczas spotkania online https://www.facebook.com/monikakrasonart/videos/3167741486648597/

fragment obrazu z cyklu "Składniki sztuki - ruch II" 

Obraz inspirowany tańcem, powstał podczas performansu malarsko - tanecznego onlilnew gliwickim Parku Chopina 

RUCH 

Ruch jest zjawiskiem, kategorią niezbyt oczywistą w malarstwie, ale jako element rzeczywistości, w której żyjemy - nas otacza. Malarstwo, tak jak i inne sztuki, w jakiś sposób go wyrażają. W tym niedługim artykule chciałbym prześledzić twórczość artystów XX wieku ze względu na akcent jaki położyli na to zjawisko. 

RUCH w EKSPRESJONIZMIE

Ekspresjonizm to kierunek w sztuce, który w centrum postawił wnętrze artysty/ człowieka i emocje. Artyści zaczęli “uzewnętrzniać” EMOCJE. Wyrazisty kolor i energiczne linie pozwalają na wizualizację tego, co niewidzialne. Na obrazach Van Gogha widzimy ruch w sposobie jaki maluje elementy krajobrazu. Niebo, pole, cyprysy, czy podłoga. Wyraziste pociągnięcia pędzla, które zatapiają się w grubej warstwie farby. Czujemy energiczność, z jaką malował, tempo, które kazało mu malować dalej i więcej… 

Vincent van Gogh, Gwiaździsta noc, 1889

Szerokim gestem oraz linią operował Edward Munch. Zdecydowany ruch pędzla tworzy przestrzeń obrazu i formę. 

Edward Munch, Krzyk, 1893

RUCH w ABSTRAKCJI 

Wczesne obrazy Kandinskiego - pioniera sztuki abstrakcyjnej, nawiązują do ekspresjonizmu, natomiast późniejsze to studium form, barw i relacji między nimi. W pewnym momencie artystę zaczęły interesować relacje między figurami geometrycznymi. Jego prace są EKSPRESJĄ ruchu. 

Wassily Kandinsky, Jesień w Bawarii, 1908

Wassily Kandinsky, Kompozycja 9, 1923

KUBIZM 

Kubizm to kierunek, który w centrum obrazu postawił zagadnienie czasoprzestrzeni. Artystów podobnie jak fizyków interesował “czwarty wymiar” rzeczywistości. Stąd zaczynając od dekonstrukcji fizycznego przedmiotu, na płótnie starali się pokazać przedmiot jednocześnie ze wszystkich stron. Kubizm to styl kojarzony z figurami geometrycznymi. Przedmioty poskładane z kubików, ostrosłupów.. Treścią dzieła jest ruch, który dokonuje się na płótnie. Przedmioty, zostają niejako pocięte i wyrażone za pomocą kawałków trójkątów, trapezów, prostokątów. Widzimy je pod różnymi kątami. Harmonia walczy z dysharmonią. Artyści - kubiści również położyli akcent na ruch. Najpierw burzyli ład, a potem starali się go wskrzesić. 

Pablo Picasso, Siedząca kobieta

Pablo Picasso, Panny z Awinion, 1907

FUTURYZM 

Dotąd literatura wychwalała pełen zadumy bezwład, ekstazę i sen, my zaś chcemy sławić agresywny ruch, gorączkową bezsenność, gimnastyczny krok, ryzykowny skok, policzkowanie i cios pięścią. - to fragment Manifestu futurystycznego

XX wiek stał się czasem, zarówno wielu zmian, postępu technologicznego, jak i wojen. Artyści tworzący w duchu futuryzmu chcieli oddać DYNAMIZM oraz pokazać tempo zmieniającego się świata. W dziełach futurystycznych odbija się fascynacja techniką, prędkością oraz przyszłością. “Smycz w ruchu”” - Giacomo Balli, "Dynamizm samochodu" Luigi Russolo to przykładowe obrazy futurystyczne. Artyści starali oddać ruch poprzez wirujące kształty i rytmiczne powtórzenia. Ruch u futurystów jest ruchem głośnym, słychać w nim maszyny oraz zgiełk miasta. 

Luigi Russolo, "Dynamizm samochodu", 1912-1913

Giacomo Balli, "Smycz w ruchu"

Gino Severini "Taniec pan – pan w Monico" 

 

Dynamika form, napięcia pomiędzy liniami, kontrastowe kolory, sposób kładzenia farby. Te i dużo więcej elementów kompozycji, odpowiada za wrażenie ruchu na obrazie. Ruch może być delikatny niczym mieniące się światło na obrazach impresjonistów albo bardziej obrazowy jak u futurystów.

Na koniec wspomnę o Aleksandrze Calderze, zarówno malarzu, jak i rzeźbiarzu, który wykroczył poza malarstwo i zasłynął, jako twórca - mobili - instalacji kinetycznych, które łączą w sobie rzeźbę, malarstwo (kolor) i ruch. 

Aleksander Calder, rzeźba kinetyczna

Ruch jako składnik, nieodzowny element rzeczywistości, jest również w malarstwie. Był zawsze obecny, tylko pojawiał się w bardzo subtelnych środkach. Takich jak użycie falującej linii, kompozycji diagonalnej (często w Baroku, np. u Rubensa). Jednak XX wiek, w którym nastąpiło zdecydowane zerwanie z tradycją mimesis (albo choć poluźnienie tego “związku”) pokazał ruch jako temat.  Malarze abstrakcyjni zaczęli szukać wizualizacji dla tego, co niewidzialne. Kubiści i futuryści pokazywali za to przestrzeń w ruchu. 

Artykuł został zrealizowany w ramach programu stypendialnego MKDiN "Kulltura w sieci"

.