Faktura jako środek malarskiej ekspresji. Jean Dubuffet i Gerhard Richter.

 Co to jest FAKTURA? Oczywiście mam na myśli fakturę „czegoś”, a dokładnie taką, którą możemy dostrzec w obrazie. Nie chodzi tu o fakturę wypełnioną cyframi. 


Samo brzmienie słowa „faktura” nasuwa skojarzenie z czymś chropowatym. Można powiedzieć, że coś ma gładką fakturę, ale to znaczy tyle, co prawie, że jej nie ma. 


Faktura w malarstwie, jako środek wyrazu artystycznego pojawia się na „na dobre” dopiero w XX- tym wieku. Jednym z pierwszych malarzy, który zaczął malować „grubo” i ją wykorzystywać był Vincent Van Gogh (jego technikę malarską nazywamy impastem). Jeśli zwrócimy naszą uwagę na malarstwo dawne, średniowieczne czy renesansowe, to o fakturze nie ma mowy. Cenione było malarstwo gładkie, stosowano technikę laserunku, nakładano cienkie warstwy farby rozcieńczonej wodą (technika temperowa) lub farbę mieszano olejem (malarstwo olejne). Najsłynniejszy obraz świata - Mona Lisa została namalowana przy użyciu techniki sfumato - tzw. miękkiego pędzla. Na twarzy Giocondy, nie ma ani linii ani faktury. Zarówno Rafael jak i Leonardo dążyli do osiągnięcia perfekcji w „zamaskowaniu” śladu pędzla. 


Dlaczego faktura stała się interesująca dla artystów? 

Wcześniej punkt ciężkości malarstwa był położony na WIDZIALNOŚĆ, starano się nawiązywać do obrazu, który później stał domeną FOTOGRAFII. Może z powodu fotografii artyści malarze zwrócili uwagę na materialną stronę malarstwo i jego DOTYKALNOŚĆ? 


Dotykalność, gdyż im więcej faktury ma obraz, tym bardziej oddziałuje na zmysł dotyku, aż „chce” się go dotknąć. 


Jean Dubuffet - francuski artysta XX wieku, twórca nurtu art-brut.

W latach 1950-1961 w swoich obrazach koncentruje się na materialnej i strukturalnej stronie rzeczywistości. Podłoga, struktura drzew są tematem i treścią dzieł malarza. Materia, struktura, faktura to “jakości” rzeczywistości, które są “same w sobie” abstrakcyjne. Wyjęte z kontekstu, obserwowane z bliska są przykładami “martwej natury”.  Artysta sięgał po różne surowce i techniki. Wykorzystywał materię organiczną, ziemię, żywicę, gips. Wiele z jego prac można zobaczyć w Lozannie (Collection de L'Art Brut).


Jean Dubuffet, Krowa o subtelnym nosie, 1954




Jean Dubuffet "Soul of the Underground" 1959


Gerhard Richter - to niemiecki malarz, który jest twórcą zarówno fotorealistycznym (zasłynął z obrazów figuratywnych wprost czerpiących z fotografii), ale ma w swoim dorobku wiele abstrakcyjnych obrazów. Struktura farby, kolor, jej mieszanie się na płaszczyźnie obrazu może być piękne zachwycające, o czym świadczą choćby rekordy cenowe jakie jego obrazy zyskują na rynku sztuki, mimo, że wciąż żyje.






Faktura w mojej twórczości


Gdy rozpoczynałam studia faktura w pewnym momencie stała się dla mnie bardzo istotną wartością Skupienie na niej było niczym swobodny oddech po długich “studiach z natury”, ćwiczeniu rysunku i malarstwa jako mimesis (czyli takim, w którym ciągle usilnie chcemy odtwarzać, naśladować rzeczywistość). Podczas pleneru malarskiego eksperymentowałam z materią malarską. Do farb dodawałam glinę, ziemię, rośliny. Nie zastanawiałam się nad trwałością, ale obrazy przetrwały próbę czasu. Kierowała mną chcę odnoszenia się do natury w sposób materialny a nie tylko wzrokowy (oczy, fotografia, klasyczny pejzaż). Malowałam szpachelką, rękami, zazwyczaj na podłodze. Dotykalność sztuki, jej sensualny charakter były dla mnie pociągające i budziły zachwyt dziecka. W tych obrazach kolor ma znaczenie drugorzędne, jest zredukowany. Po okresie “różnego” malowania, dostrzegam, że zawsze musi być element najistotniejszy. Moje fakturalne obrazy są mało barwne, a te o silnym kolorze są najczęściej (choć nie zawsze) pozbawione faktury. 

Monika Krasoń, Trawa,technika mieszana na płycie pilśniowej, 2011 


Monika Krasoń Góry, 2011, technika mieszana na płycie pilśniowej


Zapraszam do obejrzenia i odsłuchania performens, w którym powstaje fakturalny obraz. Rozmawiam również z muzykami o fakturze jako elemencie muzyki. Tekst jest częścią projektu #składnikisztuki  https://www.facebook.com/watch/?v=922710914885345&extid=vT0IrRiSw40KcAyH

Powstał w ramach programu stypendialnego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego  "Kultura w sieci" 

Komentarze

Prześlij komentarz

Popularne posty z tego bloga

Jestem, czyli o narodzeniu dziecka i nowej siebie

Obraz
Dokładnie rok temu 13 maja o 20.00 narodził się mój syn i narodziłam się ja, jako matka. Co prawda już podczas ciąży czułam się nią, ale ten moment „przejścia” poród, który był dla mnie długim i niełatwym doświadczeniem zarysował ważną cezurę w moim życiu. Od tej pory nic już nie było dla mnie takie samo. Życie zmieniło się tak diametralnie, a ja przez pierwsze miesiące macierzyństwa byłam w pewnym szoku i rozżaleniu, że nie udało mi się na ten moment lepiej przygotować.  Ja z obrazem „Połączeni”  Pierwsze tygodnie były dla mnie niezwykle intensywne, zmęczenie mieszało się z falami emocji, które przepływały przeze mnie. Pamięć trudnego bolesnego porodu, płacz dziecka, towarzyszące mi nieustannie poczucie nieprzygotowania i bezsilności, jednocześnie odczucie jakby zapomnienia o sobie i chęć oddania całej energii dziecku sprawiły, że szybko zrozumiałam że doświadczenie macierzyństwa na tle mojego 33 letniego życia jawi się jako jedne z najważniejszych albo i najtrudniejszych, w ...
Czytaj więcej

Ruch w malarstwie / składniki sztuki

Obraz
Malarstwo w przeciwieństwie do muzyki czy tańca nie kojarzy nam się z ruchem. Obraz to ruch zatrzymany  w obiektywie, w przypadku fotografii lub na papierze czy płótnie.  Można widzieć analogie fotografii z malarstwem, gdy malarstwo traktujemy jako MIMESIS - czyli naśladowanie natury. Jednak, gdy tworzenie następuje ad hoc, a linie i kształty, jak u Kandinskiego (w jego twórczości abstrakcyjnej ) kreują i wyznaczają całkiem nowe przestrzenie czy "modele" rzeczywistości trudno tu mówić o zatrzymywaniu. Sztuka, malarstwo nie naśladuje już bowiem rzeczywistości, a ją stwarza. Kreuje formy, kształty, barwy oraz relacje między nimi. Pojawiają się napięcia, rytmy. Pojawia się też RUCH.  Z tego właśnie powodu przyjmuje się, że za sprawą rozwoju nowej dziedziny sztuki - fotografii, malarze zaczęli coraz śmielej eksperymentować z formą obrazu oraz tematyką, aby w XX wieku m.in. zająć się jego dekonstrukcją form oraz postawić w centrum przekazu pojęcia abstrakcyjne, takie jak emo...
Czytaj więcej

Synestezja czyli o przenikaniu się sztuk / malarskie performance

Obraz
 Jak byłam nastolatką przeczytałam artykuł popularnonaukowy o synestetykach. Według źródeł naukowaych synestetycy odbierają rzeczywistość w sposób wielozmysłowy. Synestezja to zjawisko, które polega na tym, że muzykę widzimy. Podczas czytania artykułu uświadomiłam sobie, że też coś mnie z nimi łączy, gdyż odkąd pamiętam cyfry, litery i wiele słów - widzę w KOLORACH. Wcześniej wydawało mi się to oczywiste, ja je widziałam, ale tak jakby „wewnątrz” bo to przecież twory abstrakcyjne, i myślałam, że każdy tak ma.  Na tym skończyło się moje zainteresowanie synestezją, do czasu, gdy jako czynna malarka i muzyk, zaczęłam dostrzegać jak mocno odbieranie kolorów, obrazów i dźwięków się przenika.  Praktycznie od początku mojej, na początku bardziej amatorskiej drogi malarskiej, muzyka była niczym „paliwo”, które zagrzewa mnie do malowania, daje inspirację i energię. Temu „połączeniu” sprzyjał albo raczej powodował je właśnie fakt, że najbardziej pociągała mnie malarstwo abstrakcyjn...
Czytaj więcej